การดำเนินคดีอาญา คืออะไร ขั้นตอน

คดีอาญาคืออะไร

คดีอาญา คือคดีที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดตามกฎหมายอาญา ซึ่งรัฐถือว่าเป็นการกระทำที่กระทบต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของสังคม ไม่ใช่เพียงข้อพิพาทระหว่างเอกชนเท่านั้น เมื่อมีการกระทำความผิดอาญาเกิดขึ้น รัฐจะเข้ามาดำเนินคดี เพื่อเอาผิดกับผู้กระทำความผิด โดยมีบทลงโทษ เช่น จำคุก ปรับ หรือทั้งจำทั้งปรับ

กล่าวโดยสรุป คดีอาญาเป็นคดีที่ “ลงโทษคน” แตกต่างจากคดีแพ่งซึ่งมุ่ง “ชดใช้ค่าเสียหาย”

การดำเนินคดีอาญาคืออะไร

การดำเนินคดีอาญา คือกระบวนการทางกฎหมายที่รัฐใช้บังคับต่อบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดตามกฎหมายอาญา โดยมีเป้าหมายเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคม คุ้มครองสิทธิของผู้เสียหาย และลงโทษผู้กระทำผิดอย่างเป็นธรรม กระบวนการนี้เกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงาน ได้แก่ พนักงานสอบสวน อัยการ และศาล

คดีอาญาแตกต่างจากคดีแพ่งตรงที่ รัฐเป็นผู้ดำเนินคดี (ในคดีอาญาแผ่นดิน) มิใช่เรื่องพิพาทระหว่างเอกชนเพียงอย่างเดียว ผลของคดีอาญาอาจนำไปสู่โทษทางอาญา เช่น จำคุก ปรับ หรือทั้งจำทั้งปรับ ซึ่งส่งผลกระทบต่อเสรีภาพและชื่อเสียงของบุคคลอย่างมาก

วัตถุประสงค์ของการดำเนินคดีอาญา

1. ลงโทษผู้กระทำผิด ให้เป็นไปตามกฎหมาย

2. คุ้มครองผู้เสียหาย ให้ได้รับความเป็นธรรมและการเยียวยา

3. ป้องปรามอาชญากรรม ลดการกระทำผิดซ้ำ

4. รักษาความสงบเรียบร้อยของสังคม

ขั้นตอนการดำเนินคดีอาญาโดยสรุป

การดำเนินคดีอาญามีขั้นตอนสำคัญดังนี้

1. การแจ้งความร้องทุกข์หรือกล่าวโทษ

ผู้เสียหายหรือผู้พบเห็นความผิดสามารถแจ้งความต่อพนักงานสอบสวน ณ สถานีตำรวจในท้องที่เกิดเหตุ การแจ้งความเป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการยุติธรรมอาญา

2. การสอบสวนของพนักงานสอบสวน

พนักงานสอบสวนมีหน้าที่รวบรวมพยานหลักฐาน สอบปากคำผู้เสียหาย ผู้ต้องหา และพยานอื่น ๆ ในชั้นนี้อาจมีการจับกุม ควบคุมตัว หรือปล่อยชั่วคราว (ประกันตัว) ตามเงื่อนไขกฎหมาย

3. การส่งสำนวนให้อัยการ

เมื่อสอบสวนเสร็จ พนักงานสอบสวนจะส่งสำนวนให้อัยการพิจารณา อัยการมีอำนาจ สั่งฟ้อง หรือ สั่งไม่ฟ้อง หากสั่งไม่ฟ้อง ผู้เสียหายอาจใช้สิทธิร้องขอความเป็นธรรมต่อผู้บังคับบัญชาได้

4. การฟ้องคดีต่อศาล

หากอัยการสั่งฟ้อง จะยื่นฟ้องต่อศาลที่มีอำนาจ ศาลจะรับฟ้องและกำหนดวันนัดต่าง ๆ เพื่อเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดี

5. การพิจารณาคดีและสืบพยาน

ศาลจะนัดตรวจพยานหลักฐาน และสืบพยานโจทก์–จำเลย คู่ความสามารถโต้แย้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายได้เต็มที่

6. คำพิพากษา

เมื่อพิจารณาคดีเสร็จ ศาลจะมีคำพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดหรือไม่ หากมีความผิด ศาลจะกำหนดโทษตามกฎหมาย

7. การอุทธรณ์และฎีกา

คู่ความที่ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษา สามารถอุทธรณ์หรือฎีกาภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด

ประเภทของคดีอาญาที่พบบ่อย

คดีอาญามีหลายประเภท โดยคดีที่พบได้บ่อยในทางปฏิบัติ ได้แก่

• คดีทำร้ายร่างกาย ตั้งแต่บาดเจ็บเล็กน้อยจนถึงสาหัส

• คดีลักทรัพย์ ยักยอก ฉ้อโกง ความผิดเกี่ยวกับทรัพย์

• คดีหมิ่นประมาท รวมถึงหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา

• คดียาเสพติด ครอบครอง เสพ หรือจำหน่าย

• คดีความผิดเกี่ยวกับเพศ

• คดีอาญาทางเศรษฐกิจและคอมพิวเตอร์

คดีอาญายอมความได้และยอมความไม่ได้

• คดีอาญายอมความได้ เช่น หมิ่นประมาทบางกรณี ความผิดลหุโทษ หากคู่กรณียอมความกัน คดีอาจระงับ

• คดีอาญาแผ่นดิน (ยอมความไม่ได้) เช่น คดีทำร้ายร่างกายสาหัส คดียาเสพติด แม้ผู้เสียหายยอมความ คดีก็ยังต้องดำเนินต่อ

การทราบว่าคดีใดยอมความได้หรือไม่ได้ เป็นเรื่องสำคัญในการวางกลยุทธ์คดี

บทบาทของทนายความในการดำเนินคดีอาญา

ทนายความมีบทบาทสำคัญตั้งแต่ต้นจนจบคดี ได้แก่

• ให้คำปรึกษาก่อนและหลังแจ้งความ

• เข้าร่วมการสอบสวนเพื่อคุ้มครองสิทธิ

• วิเคราะห์พยานหลักฐานและวางกลยุทธ์คดี

• ว่าความต่อศาลในชั้นพิจารณา

• ดำเนินการอุทธรณ์หรือฎีกา

การมีทนายความตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มโอกาสได้ผลคดีที่เป็นธรรม

ความเสี่ยงหากไม่เข้าใจกระบวนการคดีอาญา

หลายคนประสบปัญหาเพราะไม่เข้าใจขั้นตอนคดีอาญา เช่น

• ให้การโดยไม่รู้สิทธิของตน

• พลาดโอกาสประกันตัว

• เสียเปรียบในชั้นพิจารณาคดี

• โดนลงโทษหนักกว่าที่ควร

ดังนั้น การขอคำปรึกษาจากทนายความตั้งแต่แรกจึงเป็นเรื่องสำคัญ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดำเนินคดีอาญา

Q: แจ้งความแล้วต้องไปศาลทุกคดีหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น หากอัยการสั่งไม่ฟ้องหรือคดีระงับไปก่อน

Q: ผู้เสียหายฟ้องคดีอาญาเองได้หรือไม่?
A: ได้ในบางกรณี หากเป็นคดีที่กฎหมายเปิดช่องให้ผู้เสียหายฟ้องเอง

Q: ถูกกล่าวหาคดีอาญาควรทำอย่างไรเป็นอันดับแรก?
A: ควรตั้งสติ ใช้สิทธิไม่ให้การปรักปรำตนเอง และปรึกษาทนายความทันที

สรุป

การดำเนินคดีอาญาเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและมีผลกระทบสูงต่อชีวิตและเสรีภาพของบุคคล การเข้าใจขั้นตอน สิทธิ และบทบาทของทนายความ จะช่วยให้ทั้งผู้เสียหายและผู้ถูกกล่าวหาได้รับความเป็นธรรมอย่างแท้จริง หากต้องเผชิญคดีอาญา การมีผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายคอยดูแลตั้งแต่ต้น คือทางเลือกที่ปลอดภัยและรอบคอบที่สุด

ปรึกษาทนายโทร  0838843287